Wgryźć się w obronę

Wystawą Józef Piłsudski… tak żyć, jak żyłem… warto było… otwartą w Książnicy, Płock rozpoczął obchody 95. rocznicy nadaniu miastu przez Marszałka Józefa Piłsudskiego Krzyża Walecznych i tytułu Miasto Bohater. Kolejne wydarzenia upamiętniające rocznicę odbędą się 15, 16 i 17 kwietnia.
Na wystawie w Książnicy Płockiej znalazły się archiwalne fotografie Józefa Piłsudskiego pochodzące ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego i m.in. fragmenty przemówień Marszałka. Kilku eksponatów użyczył płocki kolekcjoner Franciszek Olkowski. Wśród nich najciekawsza jest książka Sieroszewskiego o Piłsudskim, wydana w Petersburgu z napisem w języku rosyjskim „zezwolono drukować”.
Podczas otwarcia ekspozycji o roli Płocka w bitwie warszawskiej opowiedział prof. dr. hab. Grzegorz Nowik, pracownik Polskiej Akademii Nauk i Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. – Potocznie mówimy „bitwa warszawska”, ale w zasadzie powinniśmy powiedzieć – „bitwa mazowiecka, ale łącznie z lubelską”. Kiedy ona się toczyła? Od końca lipca 1920 r., kiedy siły rosyjskie się rozwijały na Warszawę, aż w zasadzie do 5 września, kiedy ostatecznie armia konna pod Hrubieszowem wycofała się. Wielka bitwa trwająca ponad miesiąc składała się z kilku mniejszych bitew o charakterze operacyjnym, z 5 faz. Obrona przyczółków – w Płocku, we Włocławku, walki pod Płockiem i pod Wyszogrodem należą do trzeciej fazy – mówił gość Książnicy Płockiej. W bitwie warszawskiej po obu stronach uczestniczyło blisko pół miliona żołnierzy. Do tego trzeba dodać także ogromne zaplecze, obsługiwane przez kolejnych żołnierzy (łączność, przewóz amunicji itp.) – Po przegranej bitwie nad Bugiem i nad Narwią wojska znad Bugu miały do wykonania niezwykle trudne zadanie. Musiały cofać się na zachód do pewnego momentu, a następnie skręcić na południe i maszerować równolegle do nacierających wojsk przeciwnika. I im się to udało zrobić w tajemnicy. Odeszły na południe nad Wieprz – opowiadał prof. Grzegorz Nowik. – Natomiast wojska, które szły od Białegostoku, częściowo cofnęły się na Warszawę, częściowo na Modlin. Pod Ostrołęką, pod Łomżą, pod Nowogrodem nad Narwią wywiązały się niezwykle ciężkie walki, w których walczyli ochotnicy z Płocka, bo tutaj był formowany batalion zapasowy. Te walki spowodowały u Tuchaczewskiego przeświadczenie, że Polacy nad Narwią grupują nowe siły. W związku z tym podzielił swoje wojska tak, że część uderzyła na Warszawę, a część miała ją obejść od północy i pobić tych ciężko walczących ochotników. Plan Marszałka polegał na niezwykle prostym założeniu: możliwie najmniejszymi siłami bronimy Warszawy, Modlina i linii Wisły. Natomiast tu, gdzie przeciwnik jest najsłabszy, od południa, tam, gdzie nie zdążył Budionny, gdzie nie doszła 12 rosyjska armia z Wołynia, tam my grupujemy swoje wojska do uderzenia. Marszałek pozwolił Rosjanom „wgryźć się w obronę”. Im bardziej zajęci byli zdobywaniem miast, tym trudniej im się było wycofać w momencie uderzenia od południa. – Właśnie Płock, Włocławek, Płońsk spełniły tę doniosłą rolę, że jednostki rosyjskiej 4 armii 4 korpusu konnego tak się zapamiętały w zdobywaniu tych miast, że nie wiedzieli, że Polacy zdobyli Siedlce czy forsują Bug pod Drohiczynem. Na tym polegała rola Płocka. Rosjanie nie mogli się na czas wycofać. Dlatego ponieśli tak ogromne straty- 60000 jeńców i 45.000 internowanych w Prusach Wschodnich. Miasto Płock było pierwszą zbiorowością w Polsce, która otrzymała Krzyż Walecznych.
Gośćmi specjalnymi wernisażu byli: Marszałek Józef Piłsudski (w tej roli Dariusz Włodarczyk ze Stowarzyszenia Patria Polonia) i jego adiutant Bolesław Wieniawa-Długoszewski (Sławomir Jodełka). Wystawę przygotowała Ewa Lilianna Matusiak, a folder jej towarzyszący zaprojektowała Dorota Zalewska. Ekspozycja jest częścią projektu „Przystanek Niepodległość”, dofinansowanego przez Muzeum Historii Polski w ramach programu Patriotyzm Jutra.
Obchody 95. rocznicy nadaniu miastu Krzyża Walecznych i tytułu Miasto Bohater kontynuowane będą 15 kwietnia o godz. 17.00. Archiwum Państwowe otworzy wystawę poświęconą płockiemu cichociemnemu – Tadeuszowi Tomaszewskiemu ps. Wiąz oraz jednostce GROM, dziedziczącej tradycje cichociemnych. 17 kwietnia o godz. 15.00 na Starym Rynku odbędzie się widowisko plenerowe zatytułowane „Krzyż walecznych”. O 16.30 pod Płytą Nieznanego Żołnierza rozpoczną się uroczystości rocznicowe. Stamtąd delegacje przejdą pod pomnik Józefa Piłsudskiego, gdzie odbędzie się apel pamięci. Na 19.00 zaplanowano koncert w wykonaniu organisty Wiktora Bramskiego i chóru Pueri et Puellae Cantores Plocenses dedykowany dwóm wydarzeniom – 1050. rocznicy chrztu Polski i 95. rocznicy odznaczenia Płocka Krzyżem Walecznych, który odbędzie się w katedrze. Do południa rozegrana zostanie gra miejska dla zuchów i harcerzy. Dzień wcześniej, 16 kwietnia swoje święto będzie obchodzić Hufiec ZHP Płock im. Obrońców Płocka 1920 roku. W ratuszu przed aulą, do końca kwietnia, można zwiedzać wystawę fotografii „Płock – Miasto Bohater”, prezentującą zdjęcia z wizyty Marszałka w naszym mieście, przygotowaną również przez Książnicę Płocką. (lesz)
+ fot. Agnieszka Małecka

Zobacz kolejny artykuł

Adam Struzik Osobowością Roku 2019

„Osobowości i Sukcesy Roku” to plebiscyt, w którym nagradzane są wybitne osoby ze świata biznesu, …