Matejko na Zamku

Wyhaftowany nicią obraz Jana Matejki „Bitwa pod Wiedniem” zaprezentowano na Zamku Gostynińskim. Jest to największy tego typu na świecie obraz malarza z Krakowa, wykonany w skali 1: 1. Replika historycznego dzieła i prelekcja o zwycięskiej bitwie z 1683 roku przeniosła gostynian w czasy zwycięskich wieków Rzeczypospolitej.

Jan Matejko (1838-1893), wieszcz malarstwa historycznego, był autorem ponad trzystu obrazów olejnych oraz kilkuset rysunków i szkiców. Jego „Bitwa pod Wiedniem” (właściwie „Jan Sobieski pod Wiedniem”) to jeden z najbardziej znanych obrazów.
Przypomnijmy, że bitwa pod Wiedniem, nazywana Odsieczą Wiedeńską lub Wiktorią Wiedeńską, stoczona została 12 września 1683 roku między wojskami polsko-cesarskimi pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego a armią Imperium Osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Była ona przełomowym wydarzeniem w wojnie – zakończyła się klęską Osmanów, którzy od tej pory przeszli do defensywy i przestali stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej części Europy. Dzięki niemu Rzeczypospolita pozostała przedmurzem chrześcijaństwa.
Obraz Matejki przedstawia to ważne wydarzenie historyczne. Jego najważniejszym, centralnym elementem jest Jan III Sobieski odnoszący sukces w bitwie, król polski stojący na czele zjednoczonej armii chrześcijańskiej. W 1883 roku, w 200. rocznicę tej bitwy, obraz został wystawiony na widok publiczny w Wiedniu. Spotkał się z dobrym przyjęciem, gdyż „wiktorię” Sobieskiego Austriacy przyjęli jako własną. Polacy natomiast byli dumni z wielkich osiągnięć Jana III Sobieskiego i jego wpływu na rozwój wzajemnych stosunków obu państw.
Namalowanie obrazu zostało przez Matejkę poprzedzone głębokimi studiami historycznymi. Liczne szkice zostały odnalezione w pracowni wielkiego mistrza, co dodatkowo przemawia na korzyść dzieła. Znawcy tematu chwalą ekspresję w przedstawieniu bitwy oraz żywą kolorystykę. Przyglądając się obrazowi widz ma wrażenie, że wszystko dzieje się na jego oczach, że bitwa wciąż trwa. Wskazuje to na wielki kunszt artysty i dopracowanie całości w najmniejszych detalach.

Reklama
W 1884 roku obraz został ofiarowany papieżowi Leonowi XIII i przekazany do Muzeum Watykańskiego, gdzie znajduje się do dziś. Nie bez racji, ponieważ zawiera wiele odniesień do religii. Uwieczniono na nim na przykład ks. Jana Denhoffa, odbierającego list do papieża o treści „Venimus, vidimus, Deus vicit” – „Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył”. Była to depesza, która dotarła do Watykanu siedem dni po bitwie. Z kolei rotmistrz Zbierzchowski dzierży w dłoni chorągiew Mahometa – najważniejszy symbol muzułmański. Rzuca ją pod kopyta konia Jana III Sobieskiego, w geście zwycięstwa nad wrogami. Kolejnym symbolem religijnym, pokazującym, że Sobieskiemu sprzyjał Bóg, jest Duch Święty w postaci gołębia.
Obraz Matejki spotkał się też z dobrym przyjęciem w kraju, znajdującym się wówczas pod zaborami, gdy naród potrzebował pocieszenia w trudnych czasach. Matejko potrafił pielęgnować uczucia patriotyczne i pozwalał żyć nadzieją na niepodległą Polskę. Jego seria obrazów historycznych opowiada o wielkich sukcesach Rzeczypospolitej.
Oczom gostynian na Zamku ukazała się ta sama wizja, lecz wykonana igłą i nicią. „Bitwa pod Wiedniem” według Jana Matejki została wyhaftowana przez 78 wolontariuszy, pochodzących z różnych zakątków Polski. Jest to największy na świecie wyhaftowany obraz Jana Matejki. Zaprezentowane dzieło w skali 1: 1 składa się z połączonych ze sobą 50 części i zawiera 9,5 miliona krzyżyków. Do wykonania całej pracy zużyto 178 kilometrów nici w 220 kolorach.
Monumentalny obraz przygotowano we współpracy Fundacji Wspierania Kultury, Sztuki i Tradycji Rękodzieła Artystycznego w Częstochowie i można go było wcześniej podziwiać m.in. w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, w Pałacu Sztuki Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie czy w Muzeum Martin-Gropius Bau w Berlinie.
Jednym z koordynatorów i twórców projektu była Janina Panek, która podczas spotkania opowiedziała o trzyletnim procesie tworzenia dzieła. Poza tym otwarcie wystawy uświetniła wizyta Jana Pietruskiego, aktora z Teatru Bajkomorski w Toruniu, który odczytał list króla Jana III Sobieskiego do królowej Marysieńki. Poza tym debiutancki występ dał Chór Zamkowy Arce Cantores, pod dyrekcją Michała Pilichowicza, w towarzystwie chóru „Vox Cordis” z Gminnego Centrum Kultury i Tradycji Wsi w Białem.
Organizatorami wystawy był Urząd Miasta Gostynina, Zamek Gostyniński, gmina Gostynin oraz Ewa Polańska.

(eg)
fot. Urząd Miasta Gostynina

Zobacz kolejny artykuł

637 lat temu Gostynin otrzymał prawa miejskie

8 marca Roku Pańskiego 1382 książę piastowski Siemowit IV nadał Gostyninowi prawa miejskie. Jednak sam …