Matejko na Zamku

Wyhaftowany nicią obraz Jana Matejki „Bitwa pod Wiedniem” zaprezentowano na Zamku Gostynińskim. Jest to największy tego typu na świecie obraz malarza z Krakowa, wykonany w skali 1: 1. Replika historycznego dzieła i prelekcja o zwycięskiej bitwie z 1683 roku przeniosła gostynian w czasy zwycięskich wieków Rzeczypospolitej.

Jan Matejko (1838-1893), wieszcz malarstwa historycznego, był autorem ponad trzystu obrazów olejnych oraz kilkuset rysunków i szkiców. Jego „Bitwa pod Wiedniem” (właściwie „Jan Sobieski pod Wiedniem”) to jeden z najbardziej znanych obrazów.
Przypomnijmy, że bitwa pod Wiedniem, nazywana Odsieczą Wiedeńską lub Wiktorią Wiedeńską, stoczona została 12 września 1683 roku między wojskami polsko-cesarskimi pod dowództwem króla Jana III Sobieskiego a armią Imperium Osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy. Była ona przełomowym wydarzeniem w wojnie – zakończyła się klęską Osmanów, którzy od tej pory przeszli do defensywy i przestali stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej części Europy. Dzięki niemu Rzeczypospolita pozostała przedmurzem chrześcijaństwa.
Obraz Matejki przedstawia to ważne wydarzenie historyczne. Jego najważniejszym, centralnym elementem jest Jan III Sobieski odnoszący sukces w bitwie, król polski stojący na czele zjednoczonej armii chrześcijańskiej. W 1883 roku, w 200. rocznicę tej bitwy, obraz został wystawiony na widok publiczny w Wiedniu. Spotkał się z dobrym przyjęciem, gdyż „wiktorię” Sobieskiego Austriacy przyjęli jako własną. Polacy natomiast byli dumni z wielkich osiągnięć Jana III Sobieskiego i jego wpływu na rozwój wzajemnych stosunków obu państw.
Namalowanie obrazu zostało przez Matejkę poprzedzone głębokimi studiami historycznymi. Liczne szkice zostały odnalezione w pracowni wielkiego mistrza, co dodatkowo przemawia na korzyść dzieła. Znawcy tematu chwalą ekspresję w przedstawieniu bitwy oraz żywą kolorystykę. Przyglądając się obrazowi widz ma wrażenie, że wszystko dzieje się na jego oczach, że bitwa wciąż trwa. Wskazuje to na wielki kunszt artysty i dopracowanie całości w najmniejszych detalach.

Reklama

W 1884 roku obraz został ofiarowany papieżowi Leonowi XIII i przekazany do Muzeum Watykańskiego, gdzie znajduje się do dziś. Nie bez racji, ponieważ zawiera wiele odniesień do religii. Uwieczniono na nim na przykład ks. Jana Denhoffa, odbierającego list do papieża o treści „Venimus, vidimus, Deus vicit” – „Przybyliśmy, zobaczyliśmy, Bóg zwyciężył”. Była to depesza, która dotarła do Watykanu siedem dni po bitwie. Z kolei rotmistrz Zbierzchowski dzierży w dłoni chorągiew Mahometa – najważniejszy symbol muzułmański. Rzuca ją pod kopyta konia Jana III Sobieskiego, w geście zwycięstwa nad wrogami. Kolejnym symbolem religijnym, pokazującym, że Sobieskiemu sprzyjał Bóg, jest Duch Święty w postaci gołębia.
Obraz Matejki spotkał się też z dobrym przyjęciem w kraju, znajdującym się wówczas pod zaborami, gdy naród potrzebował pocieszenia w trudnych czasach. Matejko potrafił pielęgnować uczucia patriotyczne i pozwalał żyć nadzieją na niepodległą Polskę. Jego seria obrazów historycznych opowiada o wielkich sukcesach Rzeczypospolitej.
Oczom gostynian na Zamku ukazała się ta sama wizja, lecz wykonana igłą i nicią. „Bitwa pod Wiedniem” według Jana Matejki została wyhaftowana przez 78 wolontariuszy, pochodzących z różnych zakątków Polski. Jest to największy na świecie wyhaftowany obraz Jana Matejki. Zaprezentowane dzieło w skali 1: 1 składa się z połączonych ze sobą 50 części i zawiera 9,5 miliona krzyżyków. Do wykonania całej pracy zużyto 178 kilometrów nici w 220 kolorach.
Monumentalny obraz przygotowano we współpracy Fundacji Wspierania Kultury, Sztuki i Tradycji Rękodzieła Artystycznego w Częstochowie i można go było wcześniej podziwiać m.in. w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi, w Pałacu Sztuki Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie czy w Muzeum Martin-Gropius Bau w Berlinie.
Jednym z koordynatorów i twórców projektu była Janina Panek, która podczas spotkania opowiedziała o trzyletnim procesie tworzenia dzieła. Poza tym otwarcie wystawy uświetniła wizyta Jana Pietruskiego, aktora z Teatru Bajkomorski w Toruniu, który odczytał list króla Jana III Sobieskiego do królowej Marysieńki. Poza tym debiutancki występ dał Chór Zamkowy Arce Cantores, pod dyrekcją Michała Pilichowicza, w towarzystwie chóru „Vox Cordis” z Gminnego Centrum Kultury i Tradycji Wsi w Białem.
Organizatorami wystawy był Urząd Miasta Gostynina, Zamek Gostyniński, gmina Gostynin oraz Ewa Polańska.

(eg)
fot. Urząd Miasta Gostynina

Zobacz kolejny artykuł

Warto znać przepisy

Na terenie Gostynińskiego Centrum Edukacyjnego uczniowie szkół z terenu powiatów gostynińskiego, sierpeckiego, płockiego oraz Płocka …