Najnowsze informacje
anal pump

Kresowa Alma Mater

Odległy o 140 kilometrów na południowy wschód od Lwowa Stanisławów w połowie XVII wieku był jednym z najszybciej rozwijających się miast wschodnich rubieży I Rzeczypospolitej. Olbrzymie zasługi dla rozwoju miasta położyła kresowa rodzina magnacka Potockich. Po otrzymaniu w 1662 r. praw miejskich Stanisławów przekształcił się z małej myśliwskiej osady w gospodarczą i kulturalną stolicę południowych ziem województwa ruskiego, dystansując aspirujący do tej roli Halicz. Silnie ufortyfikowane miasto pełniło funkcję kresowej twierdzy, chroniącej niespokojne południowe granice Rzeczpospolitej przed najazdami koczowniczych ludów znad Morza Czarnego.

AkademiaJędrzeja Potockiego
Stanisławów, jak większość ówczesnych kresowych polskich miast, był wieloetniczny. Oprócz Polaków zamieszkiwali go m.in. Rusini, Ormianie oraz Żydzi. Szybki rozwój gospodarczy miasta spowodował zapotrzebowanie na ludzi zdolnych do podejmowania zadań w służbie publicznej, w gospodarce i obronności. Istniejące wówczas szkoły parafialne nie kształciły kadr na wymaganym poziomie. Dlatego z inicjatywy Jędrzeja Potockiego, który był właścicielem miasta i okolicznych ziem, powstała w Stanisławowie pierwsza szkoła o charakterze uczelni wyższej.
Celem fundatora było uczynienie ze Stanisławowa silnego ośrodka oświatowego. Istniało wówczas społeczne zapotrzebowanie na taką szkołę, bowiem do otwartej w 1670 roku Akademii tłumnie zgłaszała się młodzież szlachecka i mieszczańska nie tylko z okolicznych ziem ruskich, ale nawet z odległego Zaddniestrza.
Akademia Jędrzeja Potockiego miała charakter szkoły wyższej o statusie kolonii akademickiej, co oznaczało, że była pod formalną kuratelą krakowskiej Wszechnicy Jagiellońskiej. Fundator Akademii, hetman polny koronny, zapewne nie przypuszczał, że jego dzieło przetrwa ponad 300 lat, a sukcesy i porażki szkoły na trwale zwiążą się z losami Rzeczypospolitej.
Szkoła zapewniała młodzieży wszechstronne wykształcenie humanistyczne na wysokim poziomie. Wśród przedmiotów wykładowych były m. in.: matematyka, łacina, historia, filozofia, retoryka i przejściowo teologia. Wielką wagę przykładano do wychowania. Kadrę profesorką stanowiło pięciu absolwentów uczelni krakowskiej.
Zewnętrzne warunki polityczne funkcjonowania Akademii w pierwszych latach jej istnienia były bardzo trudne. Już w 1672 r., a więc w dwa lata po otwarciu szkoły, wybuchła wojna polsko-turecka. Jednym z teatrów działań militarnych były ziemie województwa ruskiego. W 1683 r. wojska Rzeczypospolitej wyruszyły na odsiecz Wiedniowi, a granice województwa ruskiego stale były naruszane przez oddziały tatarskie. W późniejszych latach kolejne interwencje wojsk rosyjskich, szwedzkich, saskich maszerujących po ziemiach Rzeczpospolitej, wreszcie wybuchające często konfederacje szlacheckie sprawiły, że Akademia zaczęła stopniowo podupadać. Pierwszy etap jej funkcjonowania zakończył się definitywnie w 1712 r. jej zamknięciem.

Kolegium jezuickie

Gdy sytuacja polityczna w kraju nieco się unormowała, syn Jędrzeja Potockiego – hetman wielki koronny Józef Potocki – kolejny dziedzic Stanisławowa, sprowadził do miasta zakon jezuitów, którym powierzył dzieło reaktywacji zniszczonej wojnami Akademii.

Zobacz kolejny artykuł

Medyka – perła Podkarpacia

Odległa o 14 kilometrów na południowy wschód od Przemyśla niewielka wioska Medyka, kojarząca się dziś …