Zapraszamy do Bożewa

Zima nastała w pełnej krasie, pola, drzewa, rzeki wszystko pokrył biały puch, który zmienił nasze Mazowsze w bajkową krainę. Jest to bardzo dobry moment, aby zaprosić szanownego czytelnika na wędrówkę po okolicy, a dokładniej do miejscowości znajdującej się niedaleko Płocka – do Bożewa.
Na początku może kilka informacji geograficznych. Bożewo leży w gminie Mochowo w powiecie sierpeckim. Przez gminę Mochowo przebiegają dwie drogi krajowe: Ligowo – Tłuchowo – Blinno oraz Lubawa – Lidzbark – Sierpc – Dobrzyń nad Wisłą. Łączna długość wszystkich dróg wynosi ponad 150 km. Na odcinku 1,5 km biegnie też przez terytorium gminy linia kolejowa Sierpc – Toruń, która jednak nie odgrywa większej roli w życiu mieszkańców Bożewa – dobrze rozbudowana jest za to sieć PKS.
Cały obszar gminy leży na Nizinie Mazowieckiej, a miejscowy krajobraz tworzą malownicze wały i wzniesienia, poprzecinane oczkami wodnymi. Przez gminę Mochowo, na odcinku 24 km, przepływa rzeka Skrwa Prawobrzeżna. Największe jej dopływy stanowią Czernica i Głowienia. W 1988 roku na terenie gminy został powołany Obszar Krajobrazu Chronionego „Przyrzecze Skrwy Prawej” o powierzchni 33 338 ha, który ciągnie się wzdłuż Skrwy Prawej. Na terenie obszaru chronionego krajobrazu występują naturalne zbiorowiska leśne, jest tu zlokalizowanych kilkanaście stanowisk gatunków roślin chronionych oraz występują 73 gatunki ptaków. Obszar ten graniczy na południu z otuliną Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego, który wchodzi w skład krajowego węzła ekologicznego i stanowi krajowy korytarz ekologiczny. Przez teren gminy, w której leży Bożewo, przebiega też szlak turystyczny im. Bolesława Krzywoustego z Płocka nad Jezioro Urszulewskie. Warte zobaczenia są pomniki żywej przyrody – kasztanowiec biały w pobliskim Żurawinie i lipa drobnolistna w Żurawinku oraz wiele innych zabytków.
Początki dziejów Bożewa sięgają zapewne XII wieku – mogą o tym świadczyć znajdowane fragmenty XII-wiecznej ceramiki pochodzące z grodziska w pobliskim Cieśninie oraz Grodnie, w którym natrafiono na pozostałości obiektów kultury łużyckiej 1000-700 p.n.e, obiektów z I-II w.p.n.e. oraz relikty zabudowy od VI do XII w.n.e. Wieś ta w dokumentach z XVIII i XIX wieku pisana była Borzewo – zmiana nazwy nastąpiła dopiero po zarzuceniu rosyjskiej cyrylicy, na Bożewo. Nazwa może pochodzić od „boru”, w XV wieku spotyka się przydomek „Borek”. Z pewnością od Borków nazwę wzięły Borki, (Łukoszyno-Borki), ale czy Borzewo wzięło nazwę od imienia własnego, osadnika? Inną możliwością, z jaką spotkałem się, szukając informacji o miejscowości, jest ta, że nazwa pochodzi od dawnych imion typu złożonego, takich jak Borzygniew.
Pierwszym znanym nam dziedzicem tej miejscowości był Mikołaj Bogatko (był już właścicielem w 1436r.), kolejnym rycerz Andrzej Borzew, który początkowo był pisarzem nadwornym księcia litewskiego Michała, następnie uzyskał urząd stolnika i starosty płockiego. Dzięki tym stanowiskom uzyskał znaczny majątek, wykupił działy ziemi od swoich krewnych i innych rycerzy, stając się właścicielem całego Bożewa. To właśnie jemu zawdzięczamy erygowanie miejscowej parafii, która powstała dnia 11 kwietnia 1453 roku. Również on ufundował miejscowy gotycki kościół istniejący po dziś dzień. Co interesujące, był to jeden z pierwszych murowanych kościołów w powiecie sierpeckim.
Kościół zaprojektowany jest na planie prostokąta, ustawiony szczytem do drogi. Mimo wielokrotnych przeróbek nie zatracił pierwotnych cech mazowieckiego gotyku. W narożnikach opięty jest szkarpami. Szkarpa to przypora – mur odchodzący prostopadle na zewnątrz od ściany wysokiego budynku pełniący funkcję konstrukcyjną. Patrząc na niego z boku, można zauważyć, że rozszerza się ku dołowi schodkowo lub pochyło. Podtrzymuje ścianę i równoważy siły rozporowe od znajdującego się w środku łęku lub sklepienia. Umożliwia stosowanie dużych, wysokich okien, zajmujących dużą powierzchnię ścian, które przez to tracą swoją funkcję nośną. Przypory takie stosowane są także w budowlach technicznych, jak ściany fortyfikacji, kanałów itp.
Rombową dekorację ścian kościoła tworzy cegła palona kładziona na przemian z czerwoną, wystrój wnętrza barokowy. Na szczególną uwagę zasługuje późnobarokowa rzeźba Matki Boskiej Skępskiej. Do zabytków należy również drewniana czworoboczna dzwonnica z XVIII w., o konstrukcji słupowej, zwieńczona gontowym dachem. W pobliżu wsi możemy obejrzeć dwie ludowe figury przydrożne z poł. XIX w.
Jak głosi legenda, osobliwością Bożewa pod koniec XIX wieku była pustelnia, gdzie mieszkały dwie pustelniczki, które noce spędzały w trumnach. Było to przerażające dla niejednego ciekawskiego, który zawitał w tę okolicę.
A jak Bożewo radzi sobie dziś i czym przyciąga swoich potencjalnych mieszkańców? Jest wiele czynników, które sprzyjają osiedleniu w Bożewie. Prócz bliskości dużych miast – Płocka i Sierpca, pobudowanego wodociągu i kanalizacji, wydaje mi się, że dużą zaletą Bożewa, która może przyciągnąć młodych ludzi, jest piękne przedszkole, szkoła podstawowa z biblioteką i z dużą nowoczesną salą gimnastyczną. Szkoła ta ma bogate tradycje zapoczątkowane przez Antoniego Włoczewskiego, absolwenta seminarium nauczycielskiego w Wymyślinie, wielkiego patrioty, społecznika i nauczyciela, który w 1914 roku doprowadził do przegłosowania uchwały dotyczącej powszechnego nauczania (w 1880 roku założona była przez zaborcę szkółka elementarna). W ciągu kilku miesięcy powstała straż ogniowa, związek teatralny, czytelnia i kółko naukowe młodzieży. Prócz samej pracy pedagogicznej w Bożewie nauczyciel ten pisał o współczesnej wsi polskiej do tygodnika „Mazur”, a także był autorem dziełka ,,Nauczyciel szkoły powszechnej na wsi. Rady i wskazówki”, opublikowanego w 1923 roku. Pomimo przejścia na emeryturę w 1931 roku, nadal był aktywny na niwie społecznej, a w trakcie II wojny prowadził tajne nauczanie. Po wojnie aktywnie uczestniczył w odbudowie szkoły i w nauczaniu następnych pokoleń aż do śmierci w 1948 roku.
Z innych wyróżniających się organizacji jest Ochotnicza Straż Pożarna. Jednostki OSP w Mochowie i Bożewie włączone są do Krajowego Systemu Ratownictwa Pożarniczego. Przy jednostkach działają orkiestry dęte, które uczestniczą w cieszących się wielkim zainteresowaniem zawodach strażackich.
Na koniec chciałbym serdecznie podziękować pani Ewie Zakrzewskiej z biblioteki w Bożewie za cenne informacje. Mam nadzieję, że zachęciłem czytelnika do wyruszenia turystycznym szlakiem i odwiedzenia Bożewa i okolic.
Piotr Michalik