Ptaki śpiewają nie tylko po to, aby umilić nam spacery. To ich wewnętrzny system porozumiewawczy. U większości gatunków śpiewają wyłącznie samce. W ten sposób ostrzegają rywali, że dany teren jest już zajęty albo nawołują samice.
Ptaki w lesie śpiewają najintensywniej na wiosnę. Znajomość ptasich głosów pozwala w szybki i prosty sposób zidentyfikować wiele gatunków, które trudno wypatrzeć, gdyż prowadzą skryty tryb życia. Wrzawa ptasich treli, gwizdów i świergotów o poranku może skutecznie zniechęcić osoby rozpoczynające swoją ornitologiczną przygodę do nauki rozpoznawania śpiewów poszczególnych gatunków. Nie trzeba się jednak tak szybko zrażać, bo tej sztuki ptasich wokali nie da się nauczyć w ciągu jednego sezonu. Najlepiej więc zacząć naukę od głosów stosunkowo prostych. Na przykład śpiewu sikory bogatki, kosa czy pospolitej zięby.
Każdy typ lasu charakteryzuje się innym składem gatunkowym skrzydlatych wirtuozów. Najwięcej gatunków spotkamy w lasach liściastych, tj. łęgach, olsach i grądach. Ich aktywność głosowa zależy w dużej mierze od pory dnia. Pierwsze o brzasku rozpoczynają swoje wokalne popisy drozdy: kos, śpiewak i rudzik. Troszkę później do leśnego chóru dołączają sikory (bogatka, modraszka i sikora uboga), strzyżyki, muchołówki żałobne, świstunki, wilgi, kukułki i zięby. Gdy słońce na dobre wzniesie się nad widnokręgiem, w niskich partiach drzewostanu – podszycie, zaczynają wokalne popisy pokrzewki: kapturka i gajówka. Obydwie, choć niewielkich rozmiarów, potrafią śpiewać bardzo pięknie i donośnie. Tam, gdzie skraje lasów graniczą z ciekiem wodnym, możemy usłyszeć solistę ptasiego świata – słowika szarego. Ten niezmordowany wirtuoz rozpoczyna swoje wokalne popisy wieczorem, a gdy jest ciepło, może je prowadzić przez całą noc.
Lasy iglaste są zamieszkiwane przez inne gatunki ptaków. Na skrajach borów graniczących z polami bardzo łatwo o spotkanie ze skowronkiem borowym zwanym popularnie lerką. Zaczyna on śpiewać bardzo wcześnie rano, a jego śpiew jest długi i bardzo melancholijny. Typowym gatunkiem drozda zamieszkującego suche bory jest paszkot. Gęste młodniki sosnowe to ulubione miejsce bytowania niewielkiego, skromnie ubarwionego piecuszka. Na początku maja ptaszek ten bardzo intensywnie śpiewa praktycznie przez cały dzień. W nieco starszych lasach sosnowych, przy odrobinie szczęścia możemy zobaczyć i usłyszeć trzy mniej znane gatunki sikor: sosnówkę, czarnogłówkę i czubatkę. W podobnych miejscach żyje mysikrólik, najmniejszy krajowy gatunek ptaka. Jego skromny śpiew jest wysoki w tonie.
Las to nie tylko miejsce, gdzie ptaki śpiewają. Tu większość z nich zdobywa również pokarm, wije gniazda i wychowuje pisklęta. Oprócz charakterystycznych, typowych śpiewów, każdy gatunek dysponuje także bogatym repertuarem innych głosów – wabiących lub ostrzegawczych. Głosy wabiące pozwalają w szybki sposób zlokalizować się w gęstym lesie osobnikom należącym do jednego gatunku. Ostrzegawcze wydawane są w chwilach zagrożenia i mają na celu informowanie innych ptaków o zbliżającym się niebezpieczeństwie. Dlatego też większość głosów ostrzegawczych różnych leśnych ptaków jest bardzo podobna do siebie i zrozumiała dla wielu gatunków.
Kamil Kryński
Akademia Podlaska

Zadanie dla uczestników akcji „Porządkujemy i odnawiamy las” nr 5
– Mój ulubiony gatunek ptaka leśnego zaprezentowany w formie plastycznej. Zadanie dla przedszkoli i klas I-IV.
– Co lata i śpiewa w moim lesie? Korzystając z poradników i atlasów oraz nagrań głosów ptaków, należy zidentyfikować gatunki ptaków żyjących w najbliższym lesie. Dokumentacją powinny być opisy, zdjęcia lub nagrania głosów
Uczestnicy konkursu: przedszkola, szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły ponadgimnazjalne. Obowiązuje uczestnictwo zbiorowe klas, szkół, szkolnych kół LOP, drużyn harcerskich, kół ekologicznych.
Kategorie konkursowe: Przedszkola – program edukacyjny, zbieranie śmieci. Szkoły podstawowe, gimnazja, szkoły ponadgimnazjalne – porządkowanie ekosystemów leśnych, odnawianie lasu (czyli sadzenie drzew, asystowanie przy zalesianiu, prace pielęgnacyjne), program edukacyjny – dostosowany do grup wiekowych. Można uczestniczyć we wszystkich lub wybrać sobie jedną z trzech kategorii. Przewidziane do wykonania prace powinny być wcześniej uzgodnione z właściwym dla danego terenu nadleśnictwem.
Tematyka programu edukacyjnego powinna nawiązywać do hasła przewodniego tegorocznej edycji konkursu „Różnorodność w nas, bioróżnorodność wokół nas”. Prace mogą dotyczyć: różnych rodzajów lasów (łęgowy, sosnowy, dębowy, mieszany), gatunków roślin i zwierząt w „moim” lesie, najstarszych drzew w okolicy i środowiska przyrodniczego w ich otoczeniu. Tematyka może być realizowana poprzez: wystawy tematyczne, apele i akcje, seminaria, sesje popularnonaukowe i debaty, wydawnictwa i działania multimedialne (opracowania powinny zawierać wydruki), formy warsztatowe terenowe i stacjonarne (zajęcia w lesie i izbach przyrodniczo-leśnych), ścieżki przyrodniczo-leśne, imprezy ekologiczne o tematyce leśnej.
Prace konkursowe w terenie mogą być prowadzone do 31 maja br, a program edukacyjny w ciągu roku szkolnego. Ze względu na bezpieczeństwo młodzieży, prace terenowe powinny być nadzorowane przez nauczycieli i leśników.
Czekamy na kupony. Po wykonaniu prac należy przesłać do redakcji kupon zamieszczony w „Tygodniku Płockim”, poświadczony przez leśniczego, oraz sprawozdanie z realizacji zadania. Wskazane jest dołączenie dokumentacji fotograficznej oraz informacji lub opisu. Działania podjęte w zakresie programu edukacyjnego muszą dotyczyć wyłącznie tego konkursu. Uczestnicy nie przesyłają konstrukcji przestrzennych oraz dużych prac plastycznych, a jedynie ich dokumentację, np. zdjęcie i opis.
Termin nadsyłania kuponów i materiałów uzupełniających upływa 10 czerwca br. Wyniki ogłosimy na przełomie września i października 2010 r.
Nagrody: Dla zwycięzców konkursu i ich opiekunów przewidziane są atrakcyjne nagrody rzeczowe ufundowane przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie.     BeeS

Podaj dalej

•