Wiadomości NBP Portal

Unia Europejska
Unia Europejska jest obszarem gospodarczym, w którym postanowiono zapewnić swobodny przepływ towarów, usług, ludzi i kapitału. Plany te nie są jeszcze w pełni zrealizowane – zwłaszcza w odniesieniu do swobody przepływu ludzi z kraju do kraju. Produkt wytworzony w dowolnym kraju może być bez żadnych przeszkód i bez dodatkowych opłat sprzedany w innym kraju Unii, podobnie swobodnie może być zainwestowany kapitał. UE stanowi zatem wspólny obszar gospodarczy, w którym realizowane są wspólne przedsięwzięcia (np. wspólna polityka rolna), obowiązują jednolite zasady regulacji rynku (np. polityka ochrony konkurencji), docelowo obowiązywać ma jedna waluta (euro).
Euro
Euro jest wspólną walutą krajów Unii Europejskiej. Dotychczas wprowadziło ją u siebie 16 krajów. Po spełnieniu kryteriów konwergencji euro powinny wprowadzić wszystkie kraje członkowskie UE, z wyjątkiem Danii i Wielkiej Brytanii, które zastrzegły sobie prawo swobodnej decyzji w tej sprawie. O wprowadzeniu euro zadecydowano w Traktacie z Maastricht (podpisanym w 1992 r.), powołując do życia unię gospodarczą i walutową. Euro jest używane w transakcjach bezgotówkowych od 1 stycznia 1999 r., a wprowadzenie banknotów i monet euro nastąpiło z dniem 1 stycznia 2002 r.
Członkostwo w UE 
Członkostwo w UE wiąże się z obowiązkami i korzyściami. Obowiązki kraju członkowskiego to opłacanie składki do wspólnego budżetu Unii (który stanowi nieco ponad 1% PKB) i przestrzeganie wspólnie uzgodnionego prawa UE. Korzyścią jest uczestnictwo w jednolitym rynku oraz korzystanie z unijnych polityk, służących rozwojowi gospodarczemu. Wieloletni plan finansowy Unii na lata 2007-2013 przewiduje, że Polska otrzyma z funduszy strukturalnych ponad 60 miliardów euro. Pieniądze te będą przeznaczone głównie na rozwój infrastruktury, inwestycje w kształcenie ludzi, wsparcie konkurencyjności przedsiębiorstw i poprawę jakości życia mieszkańców kraju.
Unia gospodarcza i walutowa 
Unia Gospodarcza i Walutowa (UGW)  to zaawansowany szczebel integracji gospodarczej, w ramach której członkowie koordynują swą politykę makroekonomiczną, ustalają stałe kursy wymiany lub tworzą wspólną walutę, zarządzaną przez wspólny bank centralny. Jedynym przykładem wprowadzenia przez jakieś ugrupowanie krajów unii gospodarczej i walutowej jest powstała w 1999 r. UGW krajów UE. Efektem powstania UGW było wprowadzenie do obiegu monet i banknotów euro od 1 stycznia 2002 r. Euro jest obecnie obowiązującą walutą w 16 krajach Unii Europejskiej: Austrii, Belgii, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Irlandii, Luksemburgu, Niemczech, Portugalii, Włoszech, Słowenii, Cyprze, Malcie i Słowacji.
Jednolity rynek
Jednolity rynek to pogłębiona forma integracji gospodarczej. Początkowo kraje EWG utworzyły unię celną, w ramach której zniosły cła i ograniczenia ilościowe w handlu wzajemnym oraz utworzyły wspólną politykę handlową (celną) wobec państw trzecich. W ramach jednolitego rynku zniosły również wszelkie bariery (techniczne – np. pozwolenia na sprzedaż i certyfikaty, fiskalne – np. podatki wymierzone w dobra importowane, fizyczne – np. kolejki na granicach) w wymianie towarów, usług, pracy i kapitału, by powstał jednorodny, rynek. Koncepcja jednolitego rynku zrodziła się w 1985 r. (tzw. Biała Księga), w ramach pogłębiania integracji ekonomicznej. Program ten był realizowany do 1992 r.
Polityka regionalna UE
Polityka regionalna UE ma na celu wyrównywanie szans rozwojowych i wspieranie wzrostu gospodarczego słabiej rozwiniętych lub przeżywających trudności gospodarcze regionów krajów wchodzących w skład Unii. Polityka ta wynika z obowiązującej w UE zasady solidarności i dążenia do spójności społeczno-ekonomicznej. Polityka regionalna realizowana jest poprzez dotacje z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Po rozszerzeniu Unii Europejskiej w 2004 r. o kraje Europy Środkowo-Wschodniej, przyjęto zasadę stopniowego dochodzenia tych krajów do pełnego wykorzystania przyznanych im funduszy. Jednocześnie przyjęto, że pomoc dla kraju nie powinna przekraczać 4% jego PKB.
Fundusze UE 
Fundusze Unii Europejskiej stanowią narzędzie realizacji UE w tym przede wszystkim umożliwiają prowadzenie wspólnej polityki rolnej, wypełnianie zadań związanych z polityką spójności(wspieranie rozwoju uboższych regionów), podnoszenie poziomu konkurencyjności gospodarki UE. Fundusze UE powinny oddziaływać w kierunku zwiększenia potencjału gospodarki w dziedzinach i regionach, które są ich beneficjentami. Pośrednio przyczyniają się do przyspieszenia rozwoju kraju i szybszego wzrostu gospodarczego, ponieważ umożliwiają rozwój infrastruktury i kapitału ludzkiego, stanowiący zachętę dla prywatnego kapitału do dokonywania inwestycji produkcyjnych; pomagają w likwidacji wąskich gardeł i przeszkód dla prywatnych inwestycji, rekompensują niedostatecznie duże wydatki na inwestycje publiczne.
Strategia lizbońska
Strategia lizbońska stanowi plan działań podjęty przez kraje UE w celu zdynamizowania rozwoju gospodarczego. Plan ten został przyjęty podczas szczytu w Lizbonie w marcu 2000 r. przez przywódców 15 krajów tworzących wówczas Unię Europejską. Przyjęto tam raport, który oceniał konkurencyjność gospodarczą Europy na tle USA i Japonii, badał przyczyny braku dostatecznej konkurencyjności oraz zalecał kroki, które należy podjąć w polityce gospodarczej, aby osiągnąć zdecydowaną poprawę w tym zakresie. W strategii lizbońskiej dokonano również oceny przyczyn złych wyników gospodarczych Europy i sformułowano zalecenia dla polityki gospodarczej krajów Unii Europejskiej.
Wspólna polityka rolna UE
Wspólna polityka rolna (WPR) Unii Europejskiej (UE) stanowi najbardziej rozbudowany i politycznie kontrowersyjny element integracji ekonomicznej w Europie. W założeniu ma ona służyć stabilizacji rynków rolnych, zwiększeniu dochodów rolników, podniesieniu produktywności w tym sektorze oraz „rozsądnym” cenom żywności dla konsumentów. Polska jest krajem, który - ze względu na duży potencjał rolny – uzyskuje znaczne dopłaty dzięki funkcjonowaniu WPR. Były one szacowane w 2006 r. na około 2 miliardy euro i zostały przeznaczone głównie na dopłaty bezpośrednie oraz rozwój obszarów wiejskich.
Kryteria konwergencji
     Kryteria konwergencji to wymogi, które muszą spełnić kraje członkowskie UE by wprowadzić u siebie walutę euro:
    * Wysoki stopień stabilności cen (inflacja nie wyższa niż o 1,5 punktu procentowego od średniej z 3 krajów UE o najniższej inflacji);
    * Stabilność finansów publicznych (nie większy od 3% PKB deficyt sektora publicznego oraz nie większy od 60% PKB poziom długu publicznego).
   * Stabilność kursu walutowego (przestrzeganie przez min. 2 lata przedziału wahań kursowych dozwolonych przez Mechanizm Kursów Walutowych).
     * Trwałość osiągniętej konwergencji (stopy procentowe 10-letnich obligacji skarbowych nie powinny być wyższe niż o 2,0 punkty procentowe od odnotowanych w 3 krajach UE o najniższej inflacji).
Nominalna konwergencja 
Nominalna konwergencja to zbieżność zmiennych charakteryzujących politykę pieniężną w gospodarce – czyli stopy inflacji, stóp procentowych i kursów walutowych – w krajach, które w wysokim stopniu skoordynowały swoją politykę gospodarczą. Wystąpienie zjawisk nominalnej konwergencji w zasadzie wymaga wprowadzenia wspólnej waluty, a co najmniej ścisłego powiązania kursów walutowych poszczególnych krajów, przy wysiłku na rzecz skoordynowania polityki budżetowej. W pełni występuje w przypadku przystąpienia kraju do unii ekonomicznej i walutowej. W UE zjawiska nominalnej konwergencji nastąpiły od początku lat 90-tych, kiedy kraje te zdecydowały się wprowadzić w roku 1999 wspólną walutę - euro.
Realna konwergencja
Realna konwergencja  to wyrównywanie się różnic w zakresie PKB na mieszkańca, którego warunkiem koniecznym jest relatywnie szybsze tempo wzrostu w krajach bądź regionach uboższych, czyli tzw. proces doganiania. W szerszym znaczeniu konwergencja realna może być też rozumiana jako proces upodabniania się gospodarek pod względem np. struktury produkcji i handlu.